Prikkelende vraag van Mark Deckers!

twitter.com

het makkelijke antwoord is 'vrije tijd' en als ik op de (m/p)aternalistische toer wil zou ik zeggen 'de vervlakking van de maatschappij'

twitter.com

Je kunt dit opdelen in verschillende aspecten. De bibliotheek an sich en wat er zich daarna afspeelt: het lezen en opnemen van informatie. Al dan niet in fictie en non-fictie.
In het tweede gedeelte is het gewoonweg tijd. Mensen doen veel meer dan lezen. Er zijn meer vrijetijdsbestedingen dan ooit, waar mensen uit kunnen kiezen.
Het eerste gedeelte heeft als concurrent, internet, wat dan ook weer samenhangt met het tweede gedeelte. Internet in de vrije tijd.
En wat Erna ook zegt, vervlakking van de maatschappij. Mensen zijn niet meer nieuwsgierig naar de wereld om zich heen.
En daarnaast boeken kun je nu gemakkelijker boeken in je bezit krijgen dan vroeger, toen bibliotheken razend populair waren.
scoop.it

Ik heb er erg veel moeite mee om "vervlakking" te noemen als grootste concurrent, dat is eigenlijk een dooddoener van jewelste.

Tijd! Ja dat is een goede en natuurlijk de overvloed aan keuze die je hebt als consument. Misschien is dat ook niet zozeer een concurrent, maar een gemiste kans: misschien dat een tripje naar de bieb weer tijd moet besparen? in plaats van dat je het allemaal zelf doet, helpt een professional je?

@Robert ik had het misschien beter uitdaging kunnen noemen dan concurrent. Ik bespeur een tendens in de maatschappij dat dingen niet teveel tijd mogen kosten. Het moet allemaal snel, makkelijk. Iets mag niet teveel moeite kosten. Een boek lezen dat kost tijd. Dus dan moet je wel heel graag iets over een onderwerp willen weten, of echt lezen als een ultieme ontspanning zien anders begin je er niet aan. Dan luister je een muziekje (want kun je ondertussen ook nog iets anders doen), ga je een film kijken of surf je op het net. Echt diep op iets door willen pakken of een mening vormen kost tijd, luisteren, lezen, kijken, beleven, vragen, nieuwsgierig zijn. En daar zou wel eens de grootste uitdaging kunnen liggen.

Ik sluit me wel aan bij bovenstaande reacties. Het zijn verschillende zaken die concurreren. Het meest gehoorde antwoord op de vraag waarom mensen niet meer naar de bibliotheek gaan is inderdaad Internet: daar vind niet alleen veel informatie, maar ook veel andere media, ontspanning, ontmoeting en wat dies meer zijn. Als het gaat om het bezoeken van locaties spelen comfort en sfeer ook een rol. Niet iedereen kan het betalen, maar in een goed café heb je vaak ook uitstekende leestafels, gratis wifi enzovoort. Veel mensen zitten daar liever. En als het gaat om het lezen van papieren boeken kun je, zelfs met een klein budget, complete tweedehands bibliotheken aanschaffen, die maken dat je de deur niet meer uithoeft.

Een raadslid uit Hengelo meldde nog dat de zon de grootste concurrent was. Die vond ik wel grappig. De reden dat ik de vraag stelde was eigenlijk dat ik mijn gedachten wat liet gaan over de concurrenten van Google. In de beginfase waren dat vooral zoekmachines. Maar gaandeweg heeft Google steeds meer concurrentie gekregen van allerlei sociale media. Dat deed mij bedenken dat onze concurrenten misschien wel in andere hoeken zitten dan wij zelf denken. Altijd goed om toch even over je schouder te kijken, wie er met een mes loopt........

Ik moet steeds denken aan de titel van het boek van Simon Schama: Overvloed en Onbehagen. Een overvloed aan keuze en een onbehaaglijk gevoel bij de gevolgen hiervan, zo moet je het maar zien.

Die overvloed en dat onbehagen zie ik ook al geruime tijd als rode draad. Gebruikte de titel ooit in edwinmijnsbergen.nl zelfs. En het wordt alleen nog maar gekker. Het kan je op een gegeven moment ook echt niet meer schelen allemaal. Er zijn zoveel goede diensten en sites en media: dan ga je je toch niet meer bezighouden met slechte alternatieven? Soms lijkt het wel of ik Google c.s. idealiseer, maar de enige reden dat ik die maar blijf noemen is het feit dat zij bepalen hoe hoog de lat ligt. Beslist geen reden om de handdoek in de ring te gooien, maar je moet altijd beseffen wat mensen al kennen en kunnen. Maar vlak die zon ook niet uit inderdaad :-)

@ Mark:
Is wel een juiste constatering van je denk ik dat er naast Google ook andere kapers op de kust zijn. Kijk bijvoorbeeld maar eens naar het platform waarop we nu deze discussie voeren. Je stelt hier vragen aan mensen van vlees en bloed en niet een algoritme. En als je dan ook nog eens kan aangeven dat je de informatievraag aan specifieke mensen stelt omzeil je tegelijkertijd eventuele resultaatmanipulaties of commerciële belangen (Eli Pariser's Filter Bubble) ted.com.

Maar het mooie ervan is dat informatieprofessionals op platforms als deze een rol van betekenis kunnen spelen. En dat brengt ons weer bij de discussie analoge of digitale bibliotheek, want die wordt hierdoor alleen maar relevanter.

hmm, als je het hebt over 'concurrentie' dan frame je de discussie eigenlijk al in economische termen. Moeten openbare bibliotheken dat willen? Er is marktaandeel verloren, zeker, maar de vraag is of bibliotheken daar echt iets aan (hadden) kunnen doen. Zoals de naam al suggereert zijn bibliotheken toch vooral voor het bewaren en ontsluiten van boeken, en vooruit, andere tekstuele informatie. Ze zijn ontstaan in een tijd dat boeken en periodieken de enige middelen tot kennis- en informatieoverdracht waren. Sindsdien zijn er vele media bijgekomen die bepaalde functies van het boek, de krant, het tijdschrift voor mensen hebben overgenomen - gewoon omdat ze die functies beter vervullen.

Ik denk daarom dat je de vraag moet verfijnen. Welke functies vervullen media voor mensen? In de communicatiewetenschap is een belangrijke stroming die daarnaar onderzoek deed (en nog steeds doet: de 'uses and gratifications'-benadering. Er zijn verschillende lijstjes van functies (uses) gevonden in onderzoek. In De openbare bibliotheek tien jaar van nu (scp.nl) vind je op pp 144 een grafiek waarbij Nederlanders voor een zestal functies hun medium van voorkeur konden opgeven. Een pagina verder zie je voor twee van die functies een verdeling naar leeftijdsgroep. Boek, krant en tijdschrift zijn, zacht gezegd, weinig populair, en vooral bij de jongste groepen. Tv en internet winnen het voor veel functies.

Het is daarom ook beter, denk ik, om niet te zeggen dat '(vrije)tijdsbesteding' de concurrent is van de bibliotheek. Het boek en de bibliotheek zijn middelen die mensen hebben om hun (vrije) tijd inhoud te geven. Naast vele andere middelen, en dat zijn dus in feite de concurrenten. Denk daarbij niet alleen aan andere media, maar ook andere vormen van vrijetijdsbesteding zoals uitgaan, sporten, theater- en museumbezoek, familiebezoek. En ja, als de zon schijnt, worden bepaalde alternatieven aantrekkelijker ;-)

De bibliotheek zelf.....

Ah, ik zie dat er wat verwarring is ontstaan. Ik schreef dat ik wat aan het nadenken was over de concurrenten van Google en daardoor ook ging nadenken over de concurrenten van de bibliotheek. Wij mij een beetje kent, zal mij niet kennen als iemand die alles economisch wil benaderen. Het ging mij er meer om dat een instituut (zoals de bibliotheek of zoals Google) vaak zijn eigen einde niet ziet aan komen omdat de concurrentie uit een ander hoek komt dan men zelf had verwacht..... En naar die antwoorden ben ik benieuwd.

@Mark Dat je geen neoliberale marktfundamentalist bent, wisten we natuurlijk ;-)
Zou het kunnen dat die 'concurrentie' uit de hoek komt van degenen die het meest nabij staan? Uitgevers en boekhandelaren natuurlijk, maar ook zij die op de bres staan voor digitale informatievrijheid en privacybescherming: wikipedians, open softwareprogrammeurs, hackers en piraten. Let wel: ik bedoel niet te zeggen dat ze dat niet meer zouden moeten doen - juist wel! Ik denk alleen dat de bieb hier iets belangrijks heeft laten liggen. De claim dat de bieb staat voor informatievrijheid ook in het digitale domein is eigenlijk al niet meer geloofwaardig. Vind ik.

@ Frank:
Je zegt dus eigenlijk dat de grootste bedreiging is: de kansen die we hebben laten liggen? Vind ik wel een mooie omschrijving en is 1 op 1 overeenkomstig met de boodschap van Waag-directeur Marleen Stikker, vorig jaar bij het NVB Congres: dat bibliotheken afwezig zijn op de momenten waarom het er écht om gaat. Zij doelde daarbij natuurlijk hoofdzakelijk op bepalende momenten inzake technologische (beleids)ontwikkeling, maar het is wel een teken aan de wand.

De bieb als concurrent van zichzelf sluit wel enigszins aan bij bovenstaande.
Bibliotheken signaleren wel ontwikkelingen waarop zij zouden kunnen inspringen, maar reageren vaak te laat en te onvolledig . Het zijn zeker ook geen trendsetters. Je vraagt je af of er wel eens SWOT-analyses worden uitgevoerd. Weet de bieb haar meerwaarde?
Biebs hebben veel diensten, maar weten niet het externe en interne publiek hiervan effectief op de hoogte te stellen.
De bibliotheek zou nu een luxe positie kunnen hebben; zij kan immers zowel een fysieke als een digitale dienstverlening aanbieden. Maar door bezuinigingen en het vaak ontbreken van een goed extern en intern marketingbeleid (internal branding) wordt de luxe positie eerder een last dan een lust.

janklerk.net

In reactie op de blogpost van Jan: ik denk dat er zeker een behoefte is aan contextualisering bij 'het grote publiek'. Ik bedoel dan niet zozeer het edele handwerk - hoewel: zie de populariteit van nrc.next checkt - maar vooral geheel of gedeeltelijk geautomatiseerde harvesting en aggregatie mbv linked data. Sites die gewoon heel handig zijn voor wat dieper gaande informatievragen over specifieke onderwerpen en die actualiteit van het web combineren met achtergronden daarbij in digitale en fysieke collecties. Ik denk eigenlijk dat het een combi moet zijn van handwerk en algoritmes. Anyone?

Prachtige stukken van Jan en Erik, vind ik. Maar als het gaat om de informatiebehoeften van mensen en de rol die bibliothecarissen (of hoe je ze ook wilt noemen) daarin kunnen vervullen denk ik dat we nog steeds te veel redeneren vanuit het instituut zoals het is of was. Als loslopend exemplaar krijg ik doorlopend vragen die betrekking hebben op m'n oorspronkelijke werk. Jeroen zag me onlangs iemand helpen met een tablet op het terras. Die heb ik gisteren weer geholpen. Zijn opmerking: vroeger kon ik daar een cursus voor volgen in de bieb, nu kost het me een biertje. Rondom Middelburg Dronk krijg ik van talloze mensen die nooit in de bieb kwamen of komen vragen over de beeldbanken en krantenbanken die we gebruiken....

en zo krijg je, misschien wel wekelijks, ook nog vragen over zoekmachines, of over relevante culturele organisaties, enz. Ik op mijn beurt doe ook vaak een beroep op de kennis of expertise van derden. De specialist programmeren, de designer, de communicator, de schrijver. De hele netwerkmaatschappij draait op al die individuen met hun eigen toegevoegde waarde. Ik zie niet in waarom bibliotheekmensen daar geen rol in zouden kunnen vervullen. Maar zolang mensen vast zitten aan alle protocollen, processen en meer van dat fraais, dan wordt het wel lastiger om de rol soepel te kunnen vervullen.

De crux in het verhaal van Jan zit hem voor mij in de professionele informatiebemiddeling 'oude stijl'. Natuurlijk moeten we niet meer aan oude stijl doen, we doen het nieuwe stijl! En voor mij is dat mensen opzoeken die vragen stellen op de plekken waar ze dat digitaal doen. Je kiest als bibliothecaris zelf de vragen uit waarmee je de bibliotheek in de kijker kan spelen en daarmee is het misschien wel meer een marketingmiddel dan een digitale vraagbaak. Behoefte aan 'echte' digitale professionele informatiebemiddeling is er trouwens ook, getuige de ervaringen van Janneke Staaks die dit verzorgt voor wetenschappers en studenten bij de UVA. En als die er al behoefte aan hebben...

Verder ben ik het helemaal eens met Edwin dat wij ons niet moeten focussen op het instituut zoals het was en veelal nu nog is; we zijn allemaal loslopende exemplaren (mooi gezegd!) die overal waar ze komen, kunnen laten zien wat de bibliotheek voor de maatschappij kan betekenen, of dat nu op een terras, een verjaardag, een netwerkbijeenkomst in de woonplaats of op digitale fora is.
Misschien zou ik concluderend kunnen zeggen dat de grootste vijand van de bibliotheek het gebrek aan trots van de bibliothecarissen is op hun eigen vak.

twitter.com

Jeroen heeft me gisteren uitgenodigd om mee te discussieren en dat doe ik graag.
Ik vind de vraag eigenlijk ONZIN! Zo da's duidelijk. Waarom?
De bibliotheek (OB, UB, SB) is een nutsvoorziening die noodzakelijk is omdat mensen onvoldoende geletterd zijn, informatievaardigheden ontberen, geen werkelijk vrije toegang tot informatie hebben etc. Als er buiten de bibliotheek partijen zijn die ervoor zorgen dat (één van) deze opdrachten van de bibliotheek daadwerkelijk wordt ingevuld, dan moeten we deze niet als concurrent beschouwen, maar als vrienden omarmen: de gemeente (OB), de instelling (UB) en het bedrijf (SB) kan zijn middelen dan voor andere doelen inzetten. 1/2

Maar er is wel een concurrent: de illusie dat andere partijen echt één van de opdrachten die we hebben beter uitvoert. Want in onze arbeidsethiek (ik weet het, die is nooit eenduidig geformuleerd, maar impliciet kennen we hem wel) komen begrippen voor als "waardevrij", "betrouwbaar" en "transparant". En dat zijn termen die je bij Google, Amazon, Apple niet tegen zult komen, tevergeefs zult zoeken.
Mijns inziens moeten we daar veel meer op inzetten. Want de geldgevers (gemeentes en landelijke overheden, het college van bestuur, de aandeelhouders) leven in de waan dat "alle informatie" toch "voor iedereen" toegankelijk is en dat "google alles vindt". 2/3

Wij weten dat dat zeker niet het geval is en bovendien dat er heel veel burgers, studenten en docenten, en werknemers zijn die niet goed kunnen zoeken, informatie die wordt aangeboden niet op de juiste waarde weten te schatten etc.
Dus ik deel wel een beetje het standpunt: we zijn zelf onze grootste concurrent als we niet continue onze opdrachtgevers ervan blijven overtuigen dat informatie zonder een informatieprofessional (in ieder geval) minder waardevol is.

@ Michel:
Maar dat gaat pas lukken wanneer bibliotheken en hun medewerkers in de spiegel durven te kijken en realiseren dat lang niet iedereen van deze waarden doordrongen is. Jouw uitspraak:

"we zijn zelf onze grootste concurrent als we niet continue onze opdrachtgevers ervan blijven overtuigen dat informatie zonder een informatieprofessional (in ieder geval) minder waardevol is"

moeten we daarom ook parafraseren naar:

"we zijn zelf onze grootste concurrent als we niet continue *onszelf* ervan blijven overtuigen dat informatie zonder een informatieprofessional (in ieder geval) minder waardevol is"

en daaruit ook conclusies durven te trekken.

That's it my friend: in de spiegel kijken. Niet de fout bij een ander zoeken, maar (1) je realiseren wat eigenlijk je opdracht is en (2) zorgen dat je dat steeds over het voetlicht brengt.

Welke rol hebben clubs als VOB, NVB, FOBID, SIOB, UKB, hierin? Ik vind dat we (en nu spreek ik eigenlijk voor het eerst als voorzitter NVB) te weinig bezig zijn met "concerted" lobbying: op lokaal (instelling, bedrijf, etc) niveau, landelijk en inernationaal.
En dan vooral NIET over de "bibliotheek" maar over de "informatie professional".

kijk: en dan komt gelukkig dit berichtje voorbij. Survey Findings from UK Reveal Librarians Second Only to Doctors in Public’s Trust - t.co
over vertrouwen gesproken! #nvb100

@Michel:
Bibliotheken kunnen (zo) hun meerwaarde ook goed bewijzen door allianties aan te gaan met allerlei locale/provinciale/landelijke instellingen. Zij zien de bibliotheek graag als professionele informatieverstrekker. Bijvoorbeeld de participatie van Bibliotheek Vlissingen in Porthos porthos.nl Zo zijn er meer mogelijkheden natuurlijk.
Verder zie ik (ruim vooruit kijkend) een meerwaarde en dus bestaansrecht van de bibliotheek als curator van het web. Zeker van toepassing als we straks met zn allen data gaan plukken uit één groot kenniscollectief. Maar ook daarbij is haast geboden. BBC bijv. cureert al informatiedatabases.
Ik zie de bibliotheek straks ook niet meer als spin in het web, maar als onderdeel van communities

Aan degenen die vrije tijd en andere bronnen om die te besteden de "schuld" geven. Interessant is te zien dat het bioscoopbezoek in NL de afgelopen dramatisch is toegenomen. nu.nl
Uit eigen ervaring als vrijwilliger bij ons fimhuis (chasse.nl) kan ik verklappen dat wij 8 jaar geleden 15.000 bezoekers per jaar mochten verwelkomen en in 2012 stevenen we af op 90.000
Stierf de bioscoop ook niet uit door de DVD? Wat is daar gebeurd? Wat kunnen we daarvan leren?

Dat is een superinteressante case Michel. Toevallig heb ik vanochtend een sessie bij de Bibliotheekservice om meer van dit soort leervoorbeelden te verzamelen voor een te organiseren minisymposium. Ik neem jouw voorbeeld absoluut mee!

Library as Platform lj.libraryjournal.com Dit sluit aan bij wat ik bedoel. De bibliotheek als systeem binnen systemen.

@Michel ik zou ook wel willen weten wat in de VS dan anders gaat dan hier: "De groei van het aantal bioscoopgangers in Nederland staat haaks op de trend in de Verenigde Staten, waar in 2011 veel minder mensen betaalden voor een kaartje."

Misschien als we dat antwoord weten dat we ook beter weten wat we moeten doen.

Mensen zoeken juist weer ervaringen in Nederland... Je kunt dat ook bieden in bibliotheken, lijkt me. Daarom zijn die retailbibliotheken nu zo populair. Maar op de langere termijn zal het effect wel wegebben.
We zitten nu nog in een overgangsfase en het is dan zaak om een goede positie te genereren.

@Patrick dat is me uit het hart gegrepen! Retail is echt een middel, en een slim middel om nu positieve uitstraling te creëren. Maar je moet het wel integraal oppakken, dus gelijk ook je medewerkers mee nemen en ze er van doordringen dat het om kennis van collectie gaat én om kennis van de wereld om je heen. Dus zorg dat je de domeinspecialisten voedt met ideeën voor lezingen, activiteiten, workshops e.d. En zorg dat je mensen daarop kunt attenderen. En dus als leidinggevende ook een goed samenhangend verhaal hebben waarom je inzet op retail nu en de wat je in gaat zetten om op de langere termijn een vernieuwde bibliotheek neer kunt zetten die anders haar taak van 'volksverheffing' inhoud geeft.

Mooi gezegd, Erna. Zo denk ik er ook over. Ik heb er vandaag nog een blogpost aan gewijd.
patrick23dingen.blogspot.nl

Ik hoorde zonet wat een concurrent is van de bibliotheek: De bibliotheek thuis. Deze persoon had thuis nog genoeg boeken om te lezen en was daardoor al een hele tijd niet in de bibliotheek geweest.
Maar hij wilde wel weer terugkomen en vaker boeken lenen. Maar ja, de bibliotheek thuis. Die was nog vol ongelezen.

Maar dat is natuurlijk al jaren zo, en de OB is er ook eigenlijk niet voor mensen die hun boeken wel zelf kunnen kopen (als je de taak van de bibliotheek beperkt tot het (uit)lenen van boeken :-) ).

Nee, dat is dan ook zo. Maar is het dan niet logisch dat de bibliotheken minder bezoekers krijgen? Mensen worden steeds welvarender. Afgezien de crisis op dit moment.
En ja, in de jaren 1980 waren de bibliotheken juist populair doordat mensen minder te besteden hadden.